✨ Alkmaar is veel meer dan de bekende kaasmarkt. Wandel langs grachten en oude gevels, bezoek musea, maak een rondvaart en ontdek restaurants en winkels in de historische binnenstad. Blijf je langer, dan fiets je vanuit de stad naar Bergen en de Noordzee of naar de molens, dorpen en polders van het Land van Leeghwater.
Door Hans Lugten. Travel expert, destination publisher en Alkmaar-kenner.
Hans woont en werkt al ruim veertig jaar in Alkmaar. Hij kent de stad en omgeving uit eigen ervaring en volgt de toeristische ontwikkeling van de stad en omgeving van dichtbij.
Alkmaar: historische stad tussen grachten, kust en polder
Alkmaar wordt vaak in één adem genoemd met kaas. Logisch, want de kaasmarkt op het Waagplein is al eeuwen met de stad verbonden. Maar wie alleen daarvoor komt, ziet maar een klein deel van Alkmaar.
Loop vanaf het Waagplein d’Oude Stad in en je komt langs grachten, kleine bruggen en historische gevels. Aan de andere kant van het centrum liggen de Grote Kerk, musea en het groene Bolwerk. Steek het Noordhollandsch Kanaal over en je ziet hoe oude industrie plaatsmaakt voor een modern stadsdeel rond Ringers en Overstad.
En dan begint buiten de stad nog een heel ander verhaal.
Ten westen liggen Bergen, Egmond, duinen en Noordzee. Aan de oostkant fiets je de Schermer in, langs molens en rechte sloten naar De Rijp en het Land van Leeghwater.
Daarom is Alkmaar veel meer dan een dagje kaasmarkt.
Het is een bestemming waar je historische stad, water, cultuur, kust en polder gemakkelijk tijdens één verblijf combineert.
Alkmaar in het kort
Alkmaar ligt in Noord-Holland en heeft een compacte historische binnenstad. Het centrum is goed te voet te ontdekken en vanaf station Alkmaar loop je snel richting Grote Kerk en winkelstraten.
De stad kreeg in 1254 stadsrechten en groeide dankzij handel en de ligging aan het water. De bekendste gebeurtenis uit de geschiedenis vond plaats in 1573. Alkmaar wist toen een Spaanse belegering te doorstaan. Daaruit groeide de bekende uitspraak:
Bij Alkmaar begint de Victorie.
Die geschiedenis leeft nog ieder jaar op 8 oktober.
Tegenwoordig is Alkmaar tegelijkertijd historische stad, winkelstad, cultuurstad en uitvalsbasis voor de regio.
Alkmaar voor een stedentrip
Alkmaar wordt veel als dagbestemming bezocht, maar eigenlijk is één dag te kort.
De historische binnenstad is compact, maar er is genoeg te zien en te doen voor twee of drie dagen. Naast de kaasmarkt, Grote Kerk en grachten zijn er musea, winkels, restaurants, terrassen en een uitgebreid cultureel aanbod.
Blijf je langer, dan wordt vooral de omgeving interessant.
Je kan naar Bergen, Egmond en de Noordzee fietsen. Aan de andere kant van de stad liggen de Schermer, De Rijp en het Land van Leeghwater.
Daarmee combineer je tijdens één verblijf drie heel verschillende landschappen: stad, kust en polder.
→ Lees verder: Stedentrip Alkmaar
→ Bekijk ook: 24, 48 en 72 uur in Alkmaar
Bezienswaardigheden in Alkmaar
De meeste bekende bezienswaardigheden liggen dicht bij elkaar.
Op het Waagplein staat de historische Waag. Een paar minuten verder liggen Mient, Fnidsen en Luttik Oudorp. Aan de westkant van het centrum staat de Grote Kerk, terwijl je via Oudegracht en Bolwerk naar Molen van Piet wandelt.
Kijk onderweg niet alleen naar grote monumenten.
Juist kleine plekken vertellen veel over Alkmaar. Denk aan het Huis met de Kogel, de Visbanken, hofjes, de Accijnstoren en monumenten voor bekende Alkmaarders zoals Truus Wijsmuller, Trijn Rembrands maar ook Rudi Carel.
→ Lees verder: Bezienswaardigheden in Alkmaar
Alkmaar ontdekken met een gids
Wie meer wil horen over Alkmaar kan aansluiten bij een stadsrondleiding met gids. Je loopt door de historische binnenstad en hoort onderweg verhalen over gebouwen, bewoners en gebeurtenissen die het karakter van de stad hebben bepaald.
Een gids wijst je bovendien op details waar je anders gemakkelijk aan voorbijloopt. Denk aan gevelstenen, hofjes, oude straatnamen en verhalen rond het Waagplein, Fnidsen en de grachten.
Zo’n rondleiding is vooral interessant als je Alkmaar voor het eerst bezoekt en in korte tijd meer wilt begrijpen van de stad.
→ Bekijk ook: Stadswandeling Alkmaar
Een stad vol geschiedenis
Alkmaar ontwikkelde zich vanaf de middeleeuwen tot handelsstad.
Water, markt en handel bepaalden voor een belangrijk deel de groei. In 1254 kreeg Alkmaar stadsrechten en in de eeuwen daarna werd de stad steeds verder uitgebreid.
Het bekendste hoofdstuk kwam in 1573.
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd Alkmaar door Spaanse troepen belegerd. De stad hield stand en op 8 oktober trokken de belegeraars weg.
Later kwamen nieuwe ontwikkelingen. Het Noordhollandsch Kanaal werd belangrijk voor scheepvaart en handel, de spoorlijn bracht betere verbindingen en in de twintigste en eenentwintigste eeuw groeide Alkmaar ver buiten de oude vesting.
→ Lees verder: Geschiedenis van Alkmaar
→ Lees verder: Alkmaar Ontzet – 8 oktober
De kaasmarkt op het Waagplein
De kaasmarkt is het bekendste beeld van Alkmaar.
Op het Waagplein zie je kaasdragers in witte kleding en gekleurde hoeden aan het werk. Kazen worden op berries gedragen, gewogen in de Waag en volgens oude gebruiken verhandeld.
De markt is tegenwoordig vooral een presentatie van een eeuwenoude Alkmaarse traditie.
Wie meer wil weten over kaasdragers, vemen, de Waag en de geschiedenis van de markt kan het Hollands Kaasmuseum bezoeken.
→ Lees verder: Kaasmarkt Alkmaar
Alkmaar vanaf het water
Water hoort bij Alkmaar.
Grachten als Mient, Luttik Oudorp, Verdronkenoord en Oudegracht bepalen voor een belangrijk deel het historische stadsbeeld.
Een rondvaart geeft een andere blik op de binnenstad. Je zit laag op het water, vaart langs oude gevels en moet bij verschillende bruggen flink bukken.
Ook het Noordhollandsch Kanaal hoort bij het verhaal. Aan weerszijden verandert het gebied steeds verder van voormalige industrie naar wonen, cultuur en recreatie.
→ Lees verder: Rondvaart en varen in Alkmaar
Grote Kerk Alkmaar
De Grote Sint-Laurenskerk is een van de belangrijkste monumenten van Alkmaar.
Het enorme gebouw bepaalt al eeuwen het stadsbeeld. Binnen zie je historische orgels, grafzerken, schilderkunst en het moderne Grote Raam van Fiona Tan.
De kerk wordt tegenwoordig ook gebruikt voor tentoonstellingen, concerten en andere culturele evenementen.
→ Lees verder: Grote Kerk Alkmaar
Musea in Alkmaar
Voor een relatief compacte stad heeft Alkmaar een gevarieerd museumaanbod.
Stedelijk Museum Alkmaar vertelt over de geschiedenis en kunst van de stad. In de Waag zit het Hollands Kaasmuseum en bij de Houttil vertelt Nationaal Biermuseum De Boom over de Nederlandse biercultuur.
Muziekliefhebbers kunnen naar het Beatles Museum.
Ook in De Rijp en Schermerhorn, tegenwoordig onderdeel van de gemeente Alkmaar, vind je musea die het verhaal van water, scheepvaart en polders verder vertellen.
→ Lees verder: Musea in Alkmaar
Shoppingstad Alkmaar
Alkmaar is ook een aantrekkelijke winkelstad.
Langestraat en Laat vormen de belangrijkste winkelassen. Daar zitten veel bekende merken.
Leuker wordt het wanneer je de kleinere straten ingaat.
Fnidsen, Hekelstraat, Koorstraat, Huigbrouwerstraat en andere Prachtstraatjes hebben boetieks, speciaalzaken en lokale ondernemers.
Op zaterdag komt daar een grote markt bij. Liefhebbers van vintage en tweedehands kunnen bovendien terecht bij tijdelijke KNUS-markten en de Kringloopboulevard.
→ Lees verder: Winkelen in Alkmaar
Eten, terrassen en uitgaan
Na het winkelen of sightseeing hoef je het centrum niet te verlaten.
Restaurants liggen verspreid over de historische stad. Je kan eten rond Waagplein, Fnidsen, Mient, Grote Kerk en Victoriepark.
Ook voor terrassen heb je verschillende keuzes. Waagplein is levendig, Mient ligt aan het water en bij Victoriepark zit je groener.
’s Avonds zijn er voorstellingen in Theater De Vest, films, concerten in Podium Victorie en verschillende cafés en uitgaansmogelijkheden.
→ Lees verder: Restaurants in Alkmaar
→ Lees verder: Terrassen in Alkmaar
→ Lees verder: Uitgaan in Alkmaar
Modern Alkmaar
Niet alles in Alkmaar draait om historische gevels.
Aan de andere kant van het Noordhollandsch Kanaal ligt Overstad. Hier verandert een voormalig industrie- en winkelgebied stap voor stap in een modern stadsdeel.
De oude Ringersfabriek speelt daarin een belangrijke rol.
Rond het kanaal komen wonen, cultuur, horeca en openbare ruimte steeds meer samen. Podium Victorie, Filmhuis Alkmaar en het gebied rond Ringers laten zien dat Alkmaar zich ook buiten de historische binnenstad blijft ontwikkelen.
→ Lees verder: Modern Alkmaar
Groen in de stad
Alkmaar heeft opvallend veel groen dicht bij het centrum.
Over het Bolwerk wandel je langs de voormalige verdedigingslijn. Aan de zuidkant ligt de Alkmaarderhout, een van de oudste stadsparken van Nederland.
Ook Victoriepark, Oudorperhout en andere groene gebieden liggen dichtbij.
Daardoor kan je een stadswandeling gemakkelijk afwisselen met park, bomen en water.
→ Lees verder: Groen Alkmaar
Fietsen in en vanuit Alkmaar
Alkmaar is ook op de fiets goed te ontdekken. Vanuit de historische binnenstad fiets je gemakkelijk naar het Bolwerk, de Alkmaarderhout, het Victoriepark, Oudorp en het Noordhollandsch Kanaal. Zo combineer je monumenten, groen, water en moderne stadsdelen tijdens één korte tocht.
In het oude centrum zelf kan je de fiets beter af en toe neerzetten. Straten als Fnidsen, Hekelstraat en Luttik Oudorp zijn compact en ontdek je prettiger te voet. En de grachten met het regelmatige autoverkeer zijn ook niet zo handig per fiets.
Alkmaar is een goede basis voor fietstochten.
Buiten het centrum wordt de fiets juist ideaal. Naar Bergen en Egmond rijd je richting duinen en zee. Aan de andere kant van de stad liggen de Schermer en De Rijp. In het voorjaar kan je routes combineren met tulpen en andere bollenvelden.
Omdat het landschap grotendeels vlak is, zijn ook langere tochten goed te doen. Met een e-bike wordt de actieradius nog groter.
→ Lees verder: Fietsen in en rond Alkmaar
Tulpen en bollenvelden
In het voorjaar verandert het landschap ten zuiden en westen van Alkmaar.
Rond Limmen, Egmond en Heiloo liggen bollenvelden. Narcissen en hyacinten beginnen eerder, daarna volgen de tulpen.
Hortus Bulborum in Limmen is interessant voor wie meer wil zien dan moderne productievelden. Hier worden duizenden historische bolgewassen bewaard.
→ Lees verder: Tulpen en bollenvelden rond Alkmaar
Alkmaar aan Zee
Alkmaar ligt niet direct aan de Noordzee.
Toch kan je stad en strand gemakkelijk combineren.
Bergen aan Zee en Egmond aan Zee liggen op fietsafstand. Onderweg verandert het landschap van stad naar bos, duinen en kust.
Dat maakt Alkmaar aantrekkelijk als uitvalsbasis: overdag naar zee, ’s avonds terug naar restaurants, theater en terrassen in de stad.
→ Lees verder: Alkmaar aan Zee
Land van Leeghwater
Ten oosten van Alkmaar begint een totaal ander landschap.
Hier liggen de Schermer, molens, rechte vaarten en historische dorpen.
Het gebied wordt vaak aangeduid als het Land van Leeghwater, naar de bekende waterbouwkundige Jan Adriaanszoon Leeghwater.
In de Museummolen bij Schermerhorn zie je hoe de droogmakerij werkte. Verderop liggen Grootschermer, Graft en De Rijp.
→ Lees verder: Land van Leeghwater
De Rijp
Op ongeveer tien kilometer van Alkmaar ligt De Rijp.
Het dorp werd in de zeventiende eeuw rijk door haringvisserij, scheepvaart en walvisvaart.
Je ziet die geschiedenis terug in het Raadhuis, de Grote Kerk en Museum In ’t Houten Huis.
De Rijp ligt bovendien direct bij de Eilandspolder, waar je kan wandelen en varen.
→ Lees verder: De Rijp
Alkmaar met kinderen
Met kinderen werkt Alkmaar vooral goed door de afwisseling.
Kaasmarkt en Kaasmuseum zijn visueel en begrijpelijk. Tijdens een rondvaart moeten kinderen onder lage bruggen bukken en in De Hout wachten dieren en speelplekken.
Blijf je langer, dan kan je naar strand, zwembad, Museummolen of De Rijp.
→ Lees verder: Alkmaar met kinderen
Alkmaar bij regen
Een regenachtige dag hoeft geen probleem te zijn.
Stedelijk Museum, Kaasmuseum, Grote Kerk en Biermuseum liggen allemaal dicht bij het centrum.
Daarnaast zijn er winkels, Filmhuis, bioscoop, theater en verschillende indooractiviteiten.
Omdat de afstanden klein zijn, kan je droge en natte momenten gemakkelijk met elkaar combineren.
→ Lees verder: Alkmaar bij regen
Evenementen in Alkmaar
Door het jaar heen zijn er verschillende evenementen.
Het seizoen begint met de kaasmarkt. Later volgen onder meer Karavaan, Alkmaar Pride, Kaeskoppenstad en Zomer op het Plein.
In september zijn er onder meer Museumnacht en Alkmaar Live Weekend. Begin oktober volgt het Oktoberfest/Herfstfest en enkele dagen later komt het belangrijkste lokale feest:
Alkmaar Ontzet op 8 oktober.
Data en programma’s veranderen jaarlijks. Controleer daarom altijd de actuele agenda.
→ Lees verder: Evenementen in Alkmaar
Wanneer naar Alkmaar?
Ieder seizoen heeft iets anders.
In april kan je Alkmaar combineren met bollenvelden.
Van eind maart tot eind september is er kaasmarkt.
In zomermaanden zijn varen, fietsen, strand en evenementen belangrijke redenen om te komen.
September is aantrekkelijk voor actieve bezoekers die de grootste vakantiedrukte willen vermijden.
Rond 8 oktober draait de stad om Alkmaar Ontzet.
In wintermaanden verschuift het accent naar musea, winkels, restaurants, film en theater.
→ Lees verder: Beste reistijd voor Alkmaar
Overnachten in Alkmaar
Voor een eerste verblijf is een hotel in of vlak bij het centrum praktisch.
Je loopt naar musea, restaurants, winkels en theater en hebt ’s avonds geen vervoer nodig.
Rond station en Bolwerk zijn eveneens accommodaties. Wie vooral met de auto uitstapjes maakt, kan ook aan de stadsrand slapen.
Blijf je twee of drie nachten, dan krijg je voldoende tijd voor stad én omgeving.
→ Lees verder: Overnachten in Alkmaar
Bereikbaarheid en parkeren
Alkmaar is goed bereikbaar met trein en auto.
Vanaf station Alkmaar loop je snel het centrum in.
Kom je met de auto, parkeer dan in een van de garages rond de binnenstad. Voor Waagplein is Karperton handig, voor Grote Kerk en museum garage De Vest.
Eenmaal in het historische centrum heb je de auto nauwelijks nog nodig.
→ Lees verder: Bereikbaarheid en parkeren in Alkmaar
Alkmaar fotograferen
Waagplein, Mient en Luttik Oudorp behoren tot de bekende fotoplekken.
Maar ook Molen van Piet, Grote Kerk, Fnidsen en monumenten als Truus Wijsmuller en Trijn Rembrands leveren interessante beelden op.
Steek voor een totaal ander stadsbeeld het Noordhollandsch Kanaal over naar Ringers en Overstad. Daar combineert industrieel erfgoed modern Alkmaar.
→ Lees verder: Fotograferen in Alkmaar
Blijf langer dan één dag
Alkmaar is compact genoeg voor een eerste kennismaking in één dag.
Maar juist de combinatie met omgeving maakt een langer verblijf interessanter.
Dag één kan je de historische stad ontdekken.
Dag twee fiets je richting Bergen en Noordzee.
Op dag drie ga je naar Schermer en De Rijp.
Zo krijg je drie totaal verschillende dagen zonder voortdurend grote afstanden te reizen.
Alkmaar is daarmee niet alleen kaasstad of historische stad, maar vooral een goede uitvalsbasis voor stad, kust en polder.
