Alle landen
Kies uw land, regio, stad
Alle landen
zzz
✨Het Karl May Museum in Radebeul vertelt het bijzondere levensverhaal van schrijver Karl May. In Villa Shatterhand ontdek je meer over zijn boeken, Winnetou, Old Shatterhand en de wereld die hij met zijn verhalen tot leven bracht.
Wie de naam Karl May hoort, denkt al snel aan Winnetou en Old Shatterhand. Generaties lezers groeiden op met hun avonturen in het Amerikaanse Westen. Opvallend genoeg kende Karl May dat gebied vooral uit boeken, kaarten en zijn eigen fantasie. Toch wist hij zijn verhalen zo te schrijven dat miljoenen lezers het gevoel kregen er zelf bij te zijn.
In Radebeul, vlak bij Dresden, kom je dicht bij de man achter deze verhalen. Hier woonde en werkte Karl May meer dan twintig jaar. Zijn voormalige woonhuis, Villa Shatterhand, vormt tegenwoordig het hart van het Karl May Museum. Als je hier rondkijkt, zie je zijn werkkamer, zijn bibliotheek, persoonlijke spullen en zelfs de beroemde wapens uit zijn boeken. Het museum vertelt daarnaast een verhaal over een schrijver met een bijzonder en soms moeilijk leven.
Karl May behoort tot de bekendste Duitse schrijvers. Wereldwijd zijn naar schatting zo’n 200 miljoen exemplaren van zijn boeken verkocht. Zijn werk verscheen in tientallen talen.
zzz
Karl Friedrich May werd op 25 februari 1842 geboren in Ernstthal in Saksen, tegenwoordig onderdeel van Hohenstein-Ernstthal.
Zijn ouders waren arme wevers. Het gezin telde veertien kinderen, van wie er negen al op jonge leeftijd overleden. Geld was er nauwelijks. May groeide dus niet op in de wereld van verre reizen en grote avonturen waarover hij later zou schrijven. Zijn jeugd speelde zich af in een arme industriële omgeving. Juist boeken boden hem waarschijnlijk een mogelijkheid om te ontsnappen aan die dagelijkse werkelijkheid. Hij volgde een opleiding tot onderwijzer en werkte korte tijd op scholen. Dat liep echter verkeerd. Na een conflict over een horloge werd hij veroordeeld tot enkele weken gevangenisstraf en verloor hij zijn bevoegdheid om les te geven. Daarna ging het verder bergafwaarts. May pleegde verschillende diefstallen en vormen van bedrog. In totaal bracht hij bijna acht jaar in gevangenissen en werkhuizen door. Tijdens deze moeilijke periode ontstond steeds sterker het plan om schrijver te worden. Dat deel van zijn leven maakt Karl May extra interessant. De man die later schreef over eer, vriendschap, rechtvaardigheid en vrede had zelf jarenlang moeite om zijn plaats in de samenleving te vinden.
Vanaf ongeveer 1875 begon een nieuwe periode. May werkte als redacteur en schreef verhalen voor tijdschriften. Aanvankelijk waren dat korte verhalen en vervolgverhalen. Langzaam ontstonden de figuren en werelden waarmee hij later beroemd zou worden.
In vroege verhalen verschenen al voorlopers van Winnetou. Ook avonturier Old Firehand kwam in deze periode voor. Vooral zijn reisverhalen die in tijdschriften verschenen, werden populair.
Vanaf de jaren 1890 kwamen zijn verhalen steeds vaker als boek uit. Toen begon de grote doorbraak. Zijn zogenaamde reisvertellingen brachten lezers naar Noord-Amerika, het Midden-Oosten en andere verre gebieden.
May schreef vaak in de ik-vorm. Daardoor leek het alsof hij alle gebeurtenissen zelf had meegemaakt.
En precies daar begint een van de meest opvallende kanten van Karl May.
Lange tijd liet Karl May zijn lezers geloven dat veel van zijn verhalen op eigen ervaringen waren gebaseerd. In Amerika presenteerde hij zichzelf als Old Shatterhand en in zijn verhalen over het Midden-Oosten als Kara Ben Nemsi.
Hij liet zich zelfs in kostuum fotograferen. Op foto’s staat hij met wapens en kleding die bij zijn romanhelden pasten. Daarmee bouwde hij bewust aan zijn eigen imago. Het was een vorm van persoonlijke marketing lang voordat dat woord bestond.
Maar Karl May had het Amerikaanse Westen helemaal niet bezocht toen hij zijn beroemdste verhalen schreef.
Zijn kennis haalde hij uit kaarten, reisverslagen, encyclopedieën, kranten en andere boeken. Hij combineerde die informatie vervolgens met een grote fantasie.
Dat zie je goed als je zijn bibliotheek in Villa Shatterhand bekijkt. Hier staan ongeveer 3.000 boeken en andere publicaties. Sommige bevatten zijn eigen aantekeningen. Ze laten zien hoeveel onderzoek hij deed voordat hij een gebied in een verhaal gebruikte.
Pas in 1908 reisde Karl May voor het eerst naar de Verenigde Staten. Hij bezocht onder meer New York en het gebied van de Grote Meren. Het Wilde Westen waar Winnetou en Old Shatterhand hun avonturen beleefden, zag hij nooit
.
De bekendste figuren uit het werk van Karl May zijn zonder twijfel Winnetou en Old Shatterhand.
Winnetou is een Apacheleider die door May wordt voorgesteld als moedig, verstandig, eerlijk en trouw. Old Shatterhand is zijn blanke vriend en bloedbroeder. Samen trekken ze door het Westen, bestrijden misdaad en proberen conflicten op te lossen.
Voor veel Nederlandse en Duitse lezers werden vooral de drie Winnetou-boeken klassiekers. Daarin ontwikkelt de relatie tussen beide mannen zich van wantrouwen naar een sterke vriendschap.
De verhalen bevatten achtervolgingen, gevechten, reizen door berggebieden en ontmoetingen met kolonisten en verschillende inheemse volken. Tegelijkertijd schreef May regelmatig over onderwerpen als vertrouwen, respect en vrede.
Zijn weergave van de inheemse bevolking van Noord-Amerika moet je tegenwoordig wel in de tijd plaatsen waarin hij leefde. May kende deze culturen vooral uit andere bronnen en gebruikte daarnaast veel romantische beelden. Het museum besteedt daarom niet alleen aandacht aan zijn verhalen, maar ook aan de echte cultuur en geschiedenis van inheemse volken.
Karl May schreef niet alleen over Amerika. Een ander belangrijk deel van zijn boeken speelt zich af in het Midden-Oosten.
Hier treedt de verteller op als Kara Ben Nemsi. Zijn trouwe reisgenoot is Hadschi Halef Omar. Samen trekken ze onder meer door woestijnen en gebieden die tegenwoordig deel uitmaken van Turkije, Irak en omliggende landen.
Een bekend boek uit deze serie is Durch die Wüste. Ook deze verhalen verschenen eerst in tijdschriften en later in boekvorm.
In 1899 en 1900 maakte Karl May zelf een lange reis naar het Oosten. Hij bezocht onder meer Egypte en reisde verder richting Azië. Die reis veranderde zijn kijk op de wereld. In zijn latere werk kwam meer aandacht voor vrede, gelijkwaardigheid en kritiek op kolonialisme.
Karl May wordt meestal herinnerd vanwege Winnetou, maar zijn latere boeken kregen een heel ander karakter.
Na zijn grote reis rond 1900 schreef hij steeds vaker symbolische en filosofische teksten. Boeken als Und Friede auf Erden! en Ardistan und Dschinnistan draaien minder om actie en meer om vragen over geloof, menselijkheid en vrede.
May ontwikkelde zich steeds sterker tot pacifist. In maart 1912 hield hij in Wenen een lezing voor bijna 3.000 bezoekers. In de zaal zat onder anderen de bekende vredesactiviste en Nobelprijswinnares Bertha von Suttner.
Enkele dagen later, op 30 maart 1912, is Karl May overleden, in Radebeul. Hij was zeventig jaar oud.
Karl May verhuisde in 1895 naar een villa in Radebeul. Hij liet op de gevel in gouden letters de naam Villa Shatterhand aanbrengen.
Daarmee maakte hij zijn beroemde romanfiguur letterlijk onderdeel van zijn dagelijks leven.
Het huis ligt in een rustige woonwijk van Radebeul. De stad ligt in Dresden Elbland en staat bekend om haar villa’s, wijngaarden en historische wijncultuur. Als je Villa Shatterhand binnenstapt, kom je veel dichter bij de schrijver dan alleen via vitrines met documenten.
Een van de opvallendste ruimtes is zijn werkkamer. Karl May richtte deze in met meubels en voorwerpen uit het Oosten. Zijn bureau staat er nog en ook zijn omvangrijke bibliotheek maakt deel uit van de tentoonstelling.
Je ziet daarnaast de ontvangstkamer met meubels in Jugendstil en schilderijen van kunstenaar Sascha Schneider. Hij ontwierp verschillende bijzondere omslagen voor boeken van May.
Veel bezoekers blijven wat langer staan bij drie bijzondere wapens: de Silberbüchse, de Bärentöter en de Henrystutzen.
Wie de Winnetou-boeken kent, herkent deze namen direct.
Het bijzondere is dat de wapens pas werden gemaakt nadat ze in de verhalen waren verschenen. May liet onder meer de Silberbüchse en de Bärentöter door een wapensmid in Dresden vervaardigen volgens beschrijvingen uit zijn eigen boeken.
Daarna poseerde hij ermee op foto’s.
Als je hier voor de vitrines staat, zie je dus hoe werkelijkheid en fantasie bij Karl May voortdurend door elkaar liepen. De voorwerpen maakten zijn verhalen voor zijn lezers nog geloofwaardiger.
Achter Villa Shatterhand staat een tweede opvallend gebouw: Villa Bärenfett. Het ziet eruit als een grote houten blokhut uit Noord-Amerika. Deze blokhut vormt het oudste deel van het museum.
Na de dood van Karl May wilde zijn tweede vrouw Klara May een museum ter herinnering aan haar man opzetten. Zij kreeg daarbij hulp van circusartiest Ernst Tobis, beter bekend als Patty Frank. Hij verzamelde voorwerpen van inheemse volken uit Noord-Amerika.
Klara May kocht zijn verzameling en liet in 1926 de blokhut bouwen. Op 1 december 1928 opende hier het Karl May Museum.
Tegenwoordig zie je in Villa Bärenfett meer dan 800 etnografische voorwerpen uit de 18e tot en met de 20e eeuw. Daarbij gaat het onder meer om kleding, houtsnijwerk en gebruiksvoorwerpen.
De presentatie geeft daarmee een andere blik dan de romans van Karl May. Je krijgt meer informatie over de echte culturele verscheidenheid van de oorspronkelijke bevolking van Noord-Amerika.
Wie het Karl May Museum op dit moment bezoekt, ziet direct dat er wordt gebouwd. Aan de kant van de Meißner Straße verrijst een geheel nieuwe entree en ontvangstgebouw. Het is een belangrijke uitbreiding van het museum en moet eind 2027 klaar zijn. Daarmee bereidt het Karl May Museum zich ook voor op 2028, wanneer het honderdjarig bestaan wordt gevierd.
De hoofdingang verhuist naar de Meißner Straße. Op de begane grond komen de ontvangstbalie en museumwinkel. Op de bovenverdieping komt een zogenoemd Museums-LAB. Deze interactieve ruimte is bedoeld voor lezingen, educatieve programma’s en andere activiteiten. Een lift verbindt de verdiepingen, waardoor het nieuwe deel ook beter toegankelijk wordt voor bezoekers die minder goed ter been zijn.
Het Karl May Museum werkt tegelijk aan een inhoudelijke vernieuwing. Thema’s als tolerantie, respect, vrede en begrip tussen verschillende culturen moeten een belangrijke plaats krijgen. Daarmee sluit het museum aan bij ideeën die vooral in het latere werk van Karl May steeds duidelijker naar voren kwamen.
Ook het museum zelf kende verschillende perioden. Na de Tweede Wereldoorlog lag Radebeul in de DDR. De overheid keek kritisch naar Karl May en zijn werk. Zijn boeken pasten lange tijd niet binnen de officiële culturele ideeën van de DDR.
In 1956 werd het museum zelfs omgedoopt tot Indianer-Museum der Karl-May-Stiftung. Pas in de jaren tachtig veranderde de houding tegenover de schrijver.
In 1984 kreeg het museum zijn oorspronkelijke naam terug. Een jaar later werd Villa Shatterhand voor bezoekers geopend met een tentoonstelling over het leven en werk van Karl May. In 1995 kwamen veel meubels en andere persoonlijke bezittingen opnieuw naar Radebeul.
Tussen Villa Shatterhand en Villa Bärenfett ligt het museumpark. Daardoor voelt een bezoek niet als één tentoonstelling in één gebouw.
Je loopt van de wereld van de schrijver naar de wereld die hem inspireerde.
In de zomer zijn er ook activiteiten voor kinderen. Zo is er een speelplaats en bestaat de mogelijkheid om goud te wassen. Daarnaast worden regelmatig tijdelijke tentoonstellingen en speciale programma’s georganiseerd.
Er worden ook rondleidingen aangeboden. Een bijzondere variant is een rondleiding waarbij een gids als Karl May of Old Shatterhand verschijnt. Daarbij krijg je verhalen over zijn leven, zijn wapens en zijn avonturen te horen. Het aanbod en de data veranderen, dus vooraf controleren is verstandig.
Het Karl May Museum is meer dan een museum over oude avonturenboeken. Een bezoek aan het Karl May Museum laat vooral zien hoeveel kanten één schrijver kan hebben. Je ontmoet hier niet alleen de maker van Winnetou en Old Shatterhand, maar ook een man die vanuit een moeilijke jeugd een compleet eigen universum bouwde. Juist de tegenstelling in het leven van de schrijver maakt een bezoek interessant. Karl May groeide op in armoede, kwam meerdere keren in de gevangenis en bouwde daarna een succesvolle loopbaan als schrijver op. Hij beschreef gebieden waar hij nooit was geweest, presenteerde zichzelf als zijn eigen romanheld en wist miljoenen lezers daarvan te overtuigen.
Tegelijkertijd veranderden zijn ideeën in de loop van zijn leven. De schrijver van gewapende avonturen werd steeds meer iemand die over vrede en verdraagzaamheid schreef.
Als je door zijn werkkamer loopt en daarna zijn enorme bibliotheek ziet, begrijp je beter hoe hij werkte. Hij hoefde niet zelf door een Amerikaanse canyon te rijden om er een verhaal over te schrijven. Voor Karl May begon een reis vaak gewoon tussen de bladzijden van een boek. En misschien is dat wel het interessantste aan Karl May. Voor zijn grootste reizen hoefde hij nauwelijks zijn huis in Radebeul te verlaten. Zijn belangrijkste vervoermiddel was zijn fantasie…
Karl-May-Straße 5
01445 Radebeul
Duitsland
Website →
zzz
• Wijnstad Radebeul →
• Hoflössnitz →
• Kasteel Moritzburg →
• Dresden Elbland →
• Vakantiewoningen in Saksen →
zzz
Foto © Credits Travellinq.nl | Hans Lugten, Ellenor Spreeuw; Pixabay
© Copyright 2010 - 2026 by Rondreizen.nl - All Rights Reserved
