Alle landen
Kies uw land, regio, stad
Alle landen
✨De Porseleinmanufactuur MEISSEN is de eerste porseleinmanufactuur van Europa. Tijdens een bezoek ontdek je de geschiedenis van Meissen Porselein, zie je kunstambachtslieden aan het werk en kan je deelnemen aan een rondleiding door delen van de productie.
Wie Meißen bezoekt, komt bijna vanzelf uit bij het porselein. De naam van de Saksische stad is al meer dan drie eeuwen verbonden met een van de beroemdste porseleinmerken ter wereld: Meissen Porselein. In de Porzellan-Manufaktur MEISSEN wordt nog altijd porselein gemaakt volgens een traditie die teruggaat tot 1710. Daarmee is MEISSEN de oudste porseleinmanufactuur van Europa.
Een bezoek is veel meer dan alleen kijken naar kostbare vazen, serviezen en beelden. In de Erlebniswelt MEISSEN zie je hoe uit een zachte witte massa stap voor stap een dunne kop, een bord of een gedetailleerd beeld ontstaat. Je ziet kunstambachtslieden draaien, vormen, onderdelen aan elkaar zetten en met zeer fijne penselen schilderen. Wie nog verder achter de schermen wil kijken, kan deelnemen aan de manufakTOUR door de echte productieafdelingen.
Om het verhaal van Meissen Porselein te begrijpen, moeten we terug naar het begin van de achttiende eeuw. Chinees porselein was in die tijd in Europa zeer kostbaar. Vorsten en rijke families betaalden grote bedragen voor kommen, vazen en serviezen uit Azië. Ook de Saksische keurvorst August de Sterke was een groot liefhebber. Hij wilde daarom graag ontdekken hoe dit harde, witte en deels doorschijnende materiaal gemaakt kon worden. De jonge alchemist Johann Friedrich Böttger speelde daarbij een belangrijke rol. Böttger beweerde aanvankelijk dat hij goud kon maken. Dat lukte niet, maar onder toezicht van wetenschapper Ehrenfried Walther von Tschirnhaus ging hij experimenteren met verschillende soorten klei en mineralen. Die experimenten leverden uiteindelijk iets op dat misschien nog waardevoller bleek. In januari 1708 slaagde men erin Europees hardporselein te produceren. Twee jaar later, op 23 januari 1710, richtte August de Sterke de Koninklijk-Poolse en Keur-Saksische Porseleinmanufactuur op. De productie begon datzelfde jaar in de Albrechtsburg van Meißen.
De keuze voor de Albrechtsburg was niet toevallig. Het grote kasteel staat hoog boven de oude stad en was goed te bewaken. Dat was belangrijk, want de samenstelling en productiemethode van het nieuwe porselein moesten geheim blijven.
Als je vandaag door de Albrechtsburg loopt, is het bijna vreemd om te bedenken dat hier ooit ovens brandden en ambachtslieden aan porselein werkten. Bijna 150 jaar lang vond de productie hier plaats. Bekende ontwerpen zoals het Zwiebelmuster en het grote Schwanenservice hebben hun oorsprong in deze periode.
Het geheim bleef overigens niet eeuwig in Meißen. Vanaf 1718 ontstonden ook elders porseleinmanufacturen. Daardoor werd het steeds belangrijker om echt Meissener porselein herkenbaar te maken.
Wie een origineel stuk Meissen Porselein omdraait, ziet meestal twee blauwe gekruiste zwaarden. Dit beeldmerk is bijna net zo bekend geworden als het porselein zelf. Er wordt zelfs beweerd dat het een van de oudste merken ter wereld is.
In 1722 stelde inspecteur Johann Melchior Steinbrück voor om een deel van het Saksische wapen als herkenningsteken te gebruiken. De keuze viel op de gekruiste zwaarden. Ze werden met kobaltblauwe verf onder het glazuur aangebracht. Daardoor kon het teken tijdens het gebruik niet worden verwijderd.
In de loop van de eeuwen veranderde de vorm van de zwaarden een aantal keren. Voor kenners vormen die kleine verschillen zelfs een hulpmiddel bij het dateren van oud porselein.
In de negentiende eeuw werd duidelijk dat de Albrechtsburg niet langer geschikt was voor een groeiende manufactuur. De ruimtes waren moeilijk bereikbaar en het gebouw bood te weinig mogelijkheden voor een moderne productie. Daarom werd tussen 1861 en 1864 een nieuw complex gebouwd in het Triebischtal, aan de zuidkant van het centrum van Meißen. In 1863 stopte de productie in de Albrechtsburg. Sindsdien wordt het porselein op de huidige locatie gemaakt.
Je vindt de manufactuur van Meissen Porselein aan de Talstraße 9. Vanuit de historische binnenstad is het maar een korte afstand. Daardoor kan je een bezoek goed combineren met de Markt, de Frauenkirche en de Albrechtsburg.
Voor veel bezoekers is de Schauwerkstatt (demonstratiewerkplaats) de eerste kennismaking met het productieproces van Meissen Porselein. Hier volg je op verschillende werkplekken een aantal belangrijke fasen van de vervaardiging. Je ziet bijvoorbeeld hoe een vorm wordt gedraaid, hoe delen van een figuur worden samengesteld en hoe schilders decoraties aanbrengen. De uitleg is beschikbaar via een audioguide in veertien talen. Een bezoek aan de Schauwerkstatt is inbegrepen bij de gewone entree voor de Erlebniswelt.
Dit gedeelte is vooral geschikt voor iedereen die tijdens een kort bezoek de belangrijkste stappen van de porseleinproductie wil leren kennen en in korte tijd een goede indruk wil krijgen van het ambacht. Voorkennis over porselein is niet nodig. Juist omdat je de verschillende stappen van het productieproces direct voor je ogen ziet, wordt snel duidelijk hoe porselein wordt gemaakt.
Wil je niet alleen de demonstratieruimtes zien, dan is de manufakTOUR bij Meissen Porselein interessanter. Samen met een gids bezoek je verschillende afdelingen. Daarbij kan je onder meer de verwerking van de porseleinmassa, de productie van wit porselein, de model- en vormmakerij, de schilderafdelingen en de ovenhal zien. Ook het grote vormenarchief speelt een rol tijdens de tour.
Hier krijg je een ander beeld dan in een gewoon museum. Je loopt door een bedrijf waar echt wordt gewerkt. Op tafels staan half afgemaakte voorwerpen en medewerkers zijn bezig met werkzaamheden die soms al generaties lang op vrijwel dezelfde manier worden uitgevoerd.
Dat maakt deze rondleiding een van de interessantste onderdelen van een bezoek aan MEISSEN. Je ziet namelijk niet alleen het eindproduct, maar ook hoeveel tijd, vakkennis en concentratie ervoor nodig zijn.
Bijzonder is ook het historische vormenarchief. Hier bewaart Meissen Porselein ongeveer 700.000 vormen uit meer dan drie eeuwen productie. Daarbij gaat het om het oudste en meest uitgebreide archief ter wereld met historische modellen en gipsvormen. Dat heeft een groot voordeel. Oude ontwerpen zijn niet alleen op tekeningen bewaard gebleven, maar kunnen vaak opnieuw worden gemaakt met behulp van historische modellen en mallen. Daardoor kom je in hedendaagse collecties soms vormen tegen die tweehonderd of zelfs driehonderd jaar geleden al werden gebruikt. Tegelijkertijd werken ontwerpers ook aan nieuwe vormen en decoraties. De geschiedenis ligt hier dus niet alleen achter glas, maar wordt nog steeds gebruikt.
Na de Schauwerkstatt is het museum van Meissen Porselein een logisch vervolg. Hier zie je porselein vanaf 1710 tot de huidige tijd. De collectie maakt vooral duidelijk hoe sterk smaken door de eeuwen heen veranderden. Je loopt langs rijk gedecoreerde serviezen, beelden, vazen en tafeldecoraties, maar ook langs veel modernere ontwerpen. Bekende historische stukken en ontwerpen, waaronder grote dierenfiguren en voorbeelden uit het beroemde Schwanenservice, geven een beeld van de technische mogelijkheden van de manufactuur. Er wordt bovendien aandacht besteed aan de ontdekking van Europees porselein en aan Böttger en zijn tijdgenoten. Daardoor krijgt alles wat je eerder in de werkplaatsen hebt gezien ook een historische achtergrond.
© Iona Dutz
Wie bij Meissen Porselein alleen denkt aan oude serviezen met bloemen, zal tijdens een bezoek merken dat het aanbod veel breder is. Door de eeuwen heen werkte de manufactuur met verschillende kunstenaars en ontwerpers. In de twintigste eeuw waren daar bijvoorbeeld kunstenaars als Ernst Barlach, Paul Scheurich en Gerhard Marcks bij. Ook tegenwoordig worden oude vormen gecombineerd met eigentijdse ontwerpen. Dat maakt een wandeling door de tentoonstelling interessant. De ene vitrine laat uitbundig achttiende-eeuws porselein zien, terwijl een stukje verder juist veel strakkere voorwerpen staan.
Wie niet alleen wil kijken, kan ook zelf ervaren hoe lastig het ambacht is. MEISSEN organiseert creatieve workshops waarbij deelnemers technieken leren om porselein met de hand vorm te geven of te decoreren. Daarbij gaat het niet om concurreren met de ervaren medewerkers. Juist wanneer je zelf een penseel vasthoudt, merk je hoeveel controle nodig is om een dunne lijn of kleine vorm goed op het porselein te krijgen.
Voor gezinnen met kinderen worden op bepaalde momenten eveneens speciale activiteiten georganiseerd.
Plan voor de manufactuur voldoende tijd in. Alleen voor het museum en de Schauwerkstatt ben je al snel een paar uur bezig. Wie daarnaast deelneemt aan een uitgebreide rondleiding, kan er gemakkelijk een groot deel van de dag doorbrengen.
Daarna is het interessant om het verhaal in Meißen zelf voort te zetten. In de stad zie je op verschillende plaatsen hoe sterk porselein bij Meißen hoort. Sinds 2024 loopt er bovendien een Porzellanweg door de stad, die het porseleinverhaal ook buiten de manufactuur zichtbaar maakt.
Loop zeker ook naar de Albrechtsburg. Daar begon in 1710 de productie. Als je eerst de moderne manufactuur hebt bezocht en daarna door de oude zalen van het kasteel loopt, vallen de verschillende delen van het verhaal mooi samen.
Een bord, kop of vaas lijkt op het eerste gezicht misschien een eenvoudig gebruiksvoorwerp. Na een bezoek aan de Porzellan-Manufaktur MEISSEN kijk je daar anders naar. Je hebt gezien waar de witte klei vandaan komt, hoe een vorm wordt gemaakt, hoe kleine onderdelen met de hand worden aangebracht en hoe een schilder met enkele fijne penseelstreken een decor opbouwt. Tegelijkertijd ontdek je dat achter die werkzaamheden een geschiedenis van meer dan drie eeuwen schuilgaat.
Juist die combinatie maakt MEISSEN bijzonder. De manufactuur is geen fabriek die vooral vertelt hoe het vroeger ging. Hier wordt nog iedere dag porselein gemaakt. Terwijl je door de werkplaatsen loopt, zie je dat oude technieken nog altijd onderdeel zijn van het dagelijkse kunsthandwerk. En uiteindelijk komen veel van die eeuwen samen in een klein detail: de twee gekruiste blauwe zwaarden op de onderkant van een stuk porselein.
Tijdens een bezoek aan Meissen Porselein wordt vooral duidelijk hoeveel werk achter één stuk porselein schuilgaat. Veel handelingen worden nog altijd met de hand uitgevoerd. Zelfs een voorwerp dat er eenvoudig uitziet, heeft verschillende productiefasen achter de rug. Het proces begint bovendien niet in de fabriek zelf, maar ongeveer twaalf kilometer buiten Meißen, namelijk in de eigen mijn.
Een van de belangrijkste grondstoffen voor porselein is kaolin, een zeer fijne en lichte klei. MEISSEN haalt deze grondstof uit een eigen mijn bij het dorp Seilitz. Daar wordt sinds 1764 kaolin gewonnen.
De mijn is bijzonder klein. Volgens de manufactuur werken er slechts twee mijnwerkers en wordt er ongeveer 150 ton kaolin per jaar gewonnen. De grondstof bevat zeer weinig ijzer. Dat is belangrijk voor de heldere witte kleur van het uiteindelijke porselein.
Na de winning wordt de kaolin gewassen om zand en andere stoffen te verwijderen. Vervolgens blijft de vloeibare massa zes tot acht weken in grote bassins staan. Daarna wordt de gezuiverde kaolin vermengd met onder andere kwarts en veldspaat.
Zo ontstaat uiteindelijk de porseleinmassa waarmee de ambachtslieden aan het werk gaan.
Daarna moet het voorwerp zijn vorm krijgen. Dat gebeurt op verschillende manieren.
Ronde voorwerpen, zoals kopjes, kommen en vazen, worden onder meer op een draaiende schijf gevormd. De porseleinmaker brengt de zachte massa in vorm en gebruikt daarbij mallen en verschillende kleine gereedschappen. Voor andere voorwerpen wordt vloeibare porseleinmassa in gipsvormen gegoten.
Bij figuren is het werk nog ingewikkelder. Een beeld bestaat vaak uit veel losse onderdelen. Denk aan armen, handen, bloemen, kleding of kleine decoraties. Deze delen worden afzonderlijk gevormd en daarna zorgvuldig aan elkaar gezet.
Als je dit tijdens een demonstratie bekijkt, zie je pas hoe nauwkeurig het werk is. Een verkeerde beweging kan voldoende zijn om een klein onderdeel opnieuw te moeten maken.
Na het vormen moet het porselein drogen. Daarna volgt het bakken.
Tijdens dit proces verandert niet alleen de stevigheid van het materiaal. Het voorwerp krimpt ook. De porseleinmaker moet daar al bij het ontwerp rekening mee houden.
Na een eerste bakproces wordt het voorwerp voorzien van glazuur. Veel serviesgoed wordt daarvoor in een glazuurbad gedompeld. De poreuze scherf neemt water op, terwijl een dunne laag glazuur op het oppervlak achterblijft. Daarna volgt opnieuw een bakproces.
De ovens vormen daarom een belangrijk onderdeel van de manufactuur. Hier komen eeuwenoude kennis en moderne techniek samen.
Een van de meest indrukwekkende onderdelen is het schilderwerk. Decoraties worden nog altijd met de hand aangebracht. Je ziet schilders achter hun werktafel zitten met fijne penselen, verf en een porseleinen voorwerp dat soms nauwelijks groter is dan een koffiekopje.
Er wordt gewerkt met onderglazuur- en bovenglazuurschildering. Bij onderglazuurschildering wordt de decoratie vóór het glazuren aangebracht. Het bekende kobaltblauw van MEISSEN is daar een voorbeeld van.
Bij bovenglazuurschildering wordt na het glazuren geschilderd. Daarna moet het voorwerp opnieuw worden gebakken om de kleuren vast te leggen.
Juist hier zie je waarom twee handgemaakte stukken nooit helemaal hetzelfde zijn. Dezelfde bloemen, lijnen of figuren worden telkens opnieuw door een schilder aangebracht.
Talstraße 9
01662 Meißen
Website →
• Historisch Meissen →
• Kasteel Albrechtsburg →
• De Dom van Meissen →
• Dresden Elbland →
• Vakantiewoningen in Saksen →
Foto © Credits MEISSEN Porselein; Travellinq.nl | Hans Lugten, Ellenor Spreeuw
© Copyright 2010 - 2026 by Rondreizen.nl - All Rights Reserved
