Alle landen
Kies uw land, regio, stad
Alle landen
Als je door Saksen reist, merk je al snel dat er iets extra’s in de lucht hangt. In Dresden, Leipzig, Chemnitz en in kleinere steden zie je affiches met één opvallend woord: Tacheles. Het is de naam van het Jaar van de Joodse cultuur in Saksen, dat loopt van december 2025 tot december 2026. Overal duiken projecten op die te maken hebben met Joodse geschiedenis en Joods leven vandaag. Je ziet het in musea, hoort het in concertzalen en komt het tegen tijdens stadswandelingen.
Het themajaar is gestart tijdens Chanoeka, het Joodse lichtfeest, in Chemnitz. Op een plein in de stad wordt de eerste kaars van een grote chanukkia aangestoken. De chanukkia heeft negen armen. Acht daarvan staan voor de acht dagen van Chanoeka. De negende kaars heet de sjamasj. Met die kaars worden de andere kaarsen aangestoken. Elke avond wordt één extra kaars ontstoken. Op de eerste avond brandt dus één kaars, op de tweede avond twee en zo verder. Op de achtste avond branden alle acht kaarsen, plus de sjamasj. In Chemnitz stonden politici, vertegenwoordigers van Joodse organisaties en bewoners samen op het plein. Dat moment was het begin van een jaar waarin Joodse verhalen nadrukkelijk op de voorgrond treden. Niet als iets apart, maar als een vaste laag in de cultuur van Saksen.
De directe aanleiding is een jubileum. In 1926 werd in Saksen de eerste overkoepelende Joodse organisatie opgericht, het Landesverband van de Joodse gemeenten. Honderd jaar later grijpt de deelstaat dit aan voor een groot themajaar. Niet alleen om terug te kijken, maar juist om te laten zien hoe Joods leven er vandaag uitziet en welke rol het speelt in de Saksische steden.
De titel is bewust gekozen. “Tacheles” komt uit het Jiddisch en is afgeleid van een Hebreeuws woord dat “doel” of “essentie” betekent. In het dagelijkse Duits is “Tacheles reden” duidelijk spreken, zonder omweg. Die toon past bij het jaar. Er is ruimte voor muziek, feest en ontmoeting, maar moeilijke thema’s worden niet weggestopt. Antisemitisme, vervolging en de breuk in de geschiedenis horen bij het verhaal. Tegelijk laat Tacheles zien dat Joods leven vandaag levendig, divers en heel concreet aanwezig is.
Het programma is verspreid over de hele deelstaat. Als je een stedentrip naar Dresden → plant, is de kans groot dat er net een speciale tentoonstelling loopt in een museum, met verhalen van Joodse families uit de stad. Een paar weken later, in Leipzig → kan je een concert meemaken waarin de muziek van Joodse componisten centraal staat, aangevuld met korte toelichtingen en gesprekken met musici. In Chemnitz → vertelt het archeologiemuseum in het voormalige warenhuis van een Joodse ondernemer niet alleen over vondsten uit de bodem, maar ook over de geschiedenis van het gebouw en zijn eigenaar.
Ook buiten de grote steden komt het thema terug. Langs de historische handelsroute Via Regia bereiden kleinere plaatsen routes en evenementen voor. Je wandelt door een oude binnenstad en merkt dat een gids niet alleen wijst op kerken en marktplaatsen, maar ook op verdwenen synagogen, Stolpersteine en nieuwe vormen van Joods leven. Zo wordt Tacheles vanzelf een extra laag in je reis: je volgt grotendeels je eigen route, maar overal duiken draden op die met het themajaar zijn verweven.
Achter dit alles zit een duidelijk doel. Saksen wil laten zien dat Joodse cultuur en Joods leven geen voetnoot zijn, maar een vaste, natuurlijke laag van de samenleving. Dat gebeurt op verschillende manieren. Musea en archieven halen onbekende verhalen naar boven. Scholen en educatieve centra nodigen leerlingen uit om met Joodse partners in gesprek te gaan. Orkesten, theaters en festivals bouwen programma’s rond Joodse thema’s en betrekken artiesten met Joodse wortels.
Dit voelt niet als een zwaar lespakket, maar eerder als een uitnodiging om beter te kijken. Je ziet misschien een concert in het Gewandhaus in Leipzig en leest in het programmaboekje hoe nauw Joodse en Duitse muziekgeschiedenis met elkaar zijn verbonden. Je loopt door Dresden en merkt dat de stadswandeling “Joodse plekken” niet alleen herdenking is, maar ook gaat over nieuwe synagogen, jonge gemeenschappen en initiatieven die nu spelen.
Om te begrijpen waarom Tacheles juist in Saksen zo veel zegt, helpt een korte blik op de geschiedenis. Al eeuwen wonen Joden in Saksische steden als Leipzig, Dresden, Zwickau en Chemnitz. In de 19e eeuw groeiden de gemeenschappen sterk. Nieuwe synagogen verrezen, Joodse ondernemers openden warenhuizen en uitgeverijen, en vooral Leipzig werd een belangrijk centrum van Joodse boekhandel en muziek.
Die ontwikkeling werd in de tijd van het nationaalsocialisme bruut afgebroken. Winkels en bedrijven werden onteigend, synagogen vernield, duizenden mensen gedeporteerd en vermoord. Na 1945 bleven kleine, kwetsbare gemeenten over. In de DDR bestonden Joodse gemeenschappen wel, maar ze waren klein en stonden onder druk.
Na 1990 veranderde het beeld opnieuw. Door immigratie, vooral uit de voormalige Sovjet-Unie, groeiden de Joodse gemeenschappen in heel Duitsland, ook in Saksen. Er ontstonden nieuwe structuren, en de al eerder genoemde steden als Dresden, Leipzig en Chemnitz ontwikkelden zich opnieuw tot zichtbare centra van Joods leven. Synagogen, gemeenschapscentra, koren, festivals en uitgeverijen laten een veelkleurig beeld zien. Tegelijk is er zorgen over antisemitisme en veiligheid. Tacheles is daarom ook een signaal: Joods leven hoort er bij, vraagt bescherming, maar vooral ook ruimte om open zichtbaar te zijn.
Op de achtergrond werken veel partijen samen. De Freistaat Sachsen coördineert het jaar en zorgt voor de grote lijnen. In Chemnitz is een centraal team ingericht dat aanvragen beoordeelt, partners verbindt en de publieke communicatie verzorgt. De Kulturstiftung van de deelstaat ondersteunt projecten die Joods leven in kunst en cultuur centraal zetten.
Belangrijk zijn ook de Joodse organisaties zelf, met hun gemeenschappen in Dresden, Leipzig en Chemnitz en met jongere netwerken die na 1990 zijn ontstaan. Educatieve instellingen, zoals centra voor Joodse geschiedenis en cultuur, bouwen voort op werk dat ze al decennialang doen. Musea, theaters, orkesten, festivals en lokale verenigingen sluiten aan met eigen projecten. Zo ontstaat een breed, maar toch samenhangend beeld.
Voor wie een rondreis of vakantie naar Saksen plant, is Tacheles niet iets wat los boven de kaart zweeft. Het is een rode draad die je reis kan verrijken. Je kan een weekend Leipzig kiezen en bewust zoeken naar concerten en tentoonstellingen met het label van het themajaar. Je kan in Dresden een ochtend reserveren voor een stadswandeling langs Joodse plekken en die combineren met een museumbezoek. Of je plant een rondreis door Saksen en gebruikt Tacheles als leidraad om steden en dorpen te kiezen.
De actuele agenda, achtergrondinformatie en toeristische tips staan gebundeld op de officiële Tacheles-website van de deelstaat. Zo kan je vooraf al bekijken welke steden in jouw reisperiode extra veel bieden rond het Jaar van de Joodse cultuur – en je verblijf daarop afstemmen.
Verken synagogen, begraafplaatsen en andere historische Joodse locaties →
Anderen lazen ook
• Het Joodse leven in Leipzig →
• Vakantie in Saksen. Tips & Hotspots →
© Copyright 2010 - 2026 by Rondreizen.nl - All Rights Reserved
